Pfeil НОВИ САЈТ arrow VESTI arrow Saopštenja arrow PROGRAM SPS-a - IZVODI

PROGRAM SPS-a - IZVODI PDF Štampaj E-pošta
Autor ljuba   
Wednesday, 04 February 2009

OSNOVE PROGRAMA SOCIJALISTIČKE PARTIJE SRBIJE

Program je usvojen na Drugom kongresu Socijalističke partije Srbije,
održanom 23. i 24. januara 1992. godine u Beogradu

 

1. OSNOVNI CILJEVI I OPREDELJENJA

 

Razvijena svest o neophodnosti slobode i pravde za sve ljude - osnov je demokratske socijalističke ideje.

Želimo da ostvarimo moderno demokratsko društvo:
- u kome će svi problemi biti rešavani mirnim i demokratskim putem;
- u kome će biti garantovana sva ljudska prava (i politička i socijalno-ekonomska);
- u kome će se privredni procesi regulisati slobodnim takmičenjem u određenim zakonskim okvirima, i u kome će svi oblici svojine biti ravnopravni;
- koje će obezbediti zaštitu prirodne sredine i zdrav život generacijama koje dolaze;
- u kome će postojati neophodan nivo socijalne sigurnosti;
- u koje će težiti ne samo materijalnom bogastvu već i svestranom kulturnom razvoju i visokom kvalitetu života svakog pojedinca.



1.1. Osnovne vrednosti

 

Osnovne vrednosti demokratskog socijalizma su: sloboda, socijalna pravda, stvaralaštvo, solidarnost i mir.

Sloboda je moć svakog pojedinca da prema sopstvenim potrebama i merilima bira među različitim mogućnostima svog života, rada, duhovnog i materijalnog razvoja.

Pojedinac mora biti, pre svega, slobodan od svake spoljašnje prinude koja sputava ostvarivanje životnih ciljeva. U tom smislu sloboda pretpostavlja ukidanje svake tiranije, despotije i političke diktature. Više od toga, sloboda u pozitivnom smislu znači da pojedinac - na osnovu poznavanja sopstvenog bića - može nesputano razvijati sve svoje stvaralačke sposobnosti. To pretpostavlja ukidanje materijalne bede i iskorišćavanja ljudi. Jedina granica slobode je sloboda drugih ličnosti, utoliko je drugo lice slobode odgovornost za druge ljude i za sva ona društvena zbivanja na koja pojedinac svojom delatnošću može uticati i dati im drugačiji tok. Socijalna pravda je, pre svega, postojanje istih sloboda i prava za sve građane, bez obzira na njihovu nacionalnu, rasnu, socijalnu, versku ili političku pripadnost. Ovde nije reč o uniformisanosti, istovetnosti materijalnih prihoda i načina života. Pojedinci se međusobno razlikuju fizički i psihički, imaju različite sposobnosti i talente, različite potrebe i aspiracije, različite doprinose društvu. Svi oni treba da budu jednaki pred zakonom. Međutim, socijalna pravda podrazumeva takve zakone koji svima podjednako obezbeđuju jednake osnovne uslove i mogućnosti za individualni razvoj. To znači, s jedne strane, angažovanje protiv neopravdanih privilegija, nekih građana i društvenih slojeva, a s druge strane, podršku onima koji su već od rođenja izloženi lišavanjima i oskudici. Socijalna pravda se naročito ispoljava u tome da u raspodeli društvenog proizvoda građani učestvuju prema sopstvenom doprinosu, ali da svima mora biti obezbeđen minimum neophodan za zadovoljavanje osnovnih potreba. Mir je za socijaliste bitni preduslov srećnog života i razvoja. Svi društveni sukobi morali bi se rešavati prvenstveno mirnim putem, dijalogom i pregovorima, oslanjajući se na ljudsku racionalnost, na pravo i moral, i dobijajući podršku za svoje stanovište valjanim argumentima. Ipak, socijalisti se od pacifista razlikuju po tome što mir nije bezuslovna, apsolutna vrednost za koju su u stanju da žrtvuju slobodu, pravdu i sve druge vrednosti. Socijalisti su spremni da se odlučno suprotstave agresiji, tlačenju, porobljavanju i iskorišćavanju ljudi, prihvatajući borbu samo onda kada im je nametnuta. Stvaralaštvu, kao ljudskoj sposobnosti da se dela umno i maštovito, da se proizvode novi predmeti, da se otkrivaju novi oblici igre, zabave, umetničke delatnosti, zajedničkog života, društvenog organizovanja - socijalisti posvećuju izuzetnu pažnju. Zato se oni zalažu da se svakom ljudskom biću obezbede društveni uslovi da upozna sopstvene stvaralačke potencijale i da ih ostvari u praksi. Samoostvarenje u tom smislu je najbitniji uslov smisaonog, srećnog i bogatog ljudskog života. Da bi moglo da omogući samoostvarenje što većem broju pojedinaca, društvo mora dostići zadovoljavajući nivo materijalnog razvoja. Potreban je veliki rad, dobra organizacija, preduzetništvo, disciplina, ulaganje u razvoj.

Zato socijalisti podržavaju zalaganje za materijalni i privredni napredak, a pre svega za naučni i tehnički razvoj koji tome najviše doprinose. Potrebno je, međutim, naći pravu ravnotežu između privrednog i kulturnog napretka, između materijalnog bogatstva i ostvarenja osnovnih duhovnih vrednosti. Sa stanovišta socijalista materijalno blagostanje je sredstvo, a krajnji cilj je bogastvo života u svim njegovim raznovrsnim stvaralačkim ispoljavanjima. Zamena cilja sredstvom, ima za posledicu različite oblike dehumanizacije i otuđenosti. Solidarnost je spremnost na podršku i saradnju sa svima onima koji se zalažu za opšte dobro. To je izraz pojačane odgovornosti za sve one koji u tom zajedničkom zalaganju pate i stradaju. U širem, međunarodnom smislu, solidarnost je spremnost za pomoć slabima, nejakima, stari i bolesnima, koji nemaju sredstva ni snage da reše svoje probleme ili nisu u stanju da se odbrane od nasilja.

1.2. Istorijski koreni demokratskog socijalizma u Srbiji

 

Socijalistička partija Srbije čuva i nastavlja socijalističke ideje, a posebno ideju narodne samouprave i zadrugarstva, koju je u drugoj polovini devetnaestog veka zastupao Svetozar Marković. Socijalističke ideje Markovića, Mite Cenića, Vase Pelagića i Srpske socijaldemokratske partije pod rukovodstvom Dimitrija Tucovića bile su prožete duhom demokratizma i slobodarstva. U ime tog duha borili su se srpski komunisti početkom dvadesetih godina protiv staljinizacije, a većina među njima su tridesetih godina pali kao žrtve staljinističkog terora (braća Vujović, Filip Filipović, Sima Marković).

Socijalistička partija Srbije u svoju baštinu uključuje i onaj umni i praktični doprinos idejama demokratije i socijalne pravde koji su dali napredni mislioci i društveni poslenici Srbije između dva svetska rata. Ona se oslanja i na antifašističke i slobodarske vrednosti Narodnooslobodilačke borbe koja nastavlja borbu naroda za slobodu i nezavisnost, ali isto tako i dugogodišnju borbu radničkog pokreta za pravedniji društveni poredak. Učesnici NOB-a bili su, po pravilu, ljudi čiste motivacije i visokih moralnih načela, spremni da žrtvuju i život za svoje ideale.

Socijalistička partija Srbije uvažava krupne rezultate u posleratnom društvenom razvoju Jugoslavije. Ostvarena je ubrzana industrijalizacija i urbanizacija zemlje, višestruko povećan društveni proizvod i životni standard stanovništva. Privreda je modernizovana: obrazovni, kulturni i uopšte civilizacijski nivo građana je bitno povećan. Utemeljena su socijalno-ekonomska prava, socijalna sigurnost, zdravstvena i socijalna zaštita stanovništva. Posle uspešnog otpora staljinizmu 1948. godine (koji je imao svoju mračnu, nehumanu stranu, koja je najviše došla do izražaja u sprovođenju politike otkupa poljoprivrednih proizvoda i u načinu obračuna s protivnicima na Golom otoku), liberalizovan je kulturni život, povećano je učešće građana u odlučivanju u svim segmentima društvene organizacije.

Ta dostignuća bi bila mnoga veća da od samog početka 1945. godine ideja socijalizma nije ostvarivana na prevashodno autoritaran a ne na demokratski način. Uspostavljen je potpuni monopol moći Komunističke partije nad celokupnim društvenim životom. Politička samovolja rukovodilaca proizvela je mnoga pogrešna sistemska rešenja, kao što su: administrativno dirigovanje privredom, blokiranje poslovnih inicijativa, uspostavljanje "dogovorene ekonomije ", konstituisanje društvene svojine bez određenog subjekta vlasničkih prava, dezintegrisanje velikih privrednih sistema na organizacije "udruženog rada", konfederalizacija države i formiranje nezavisnih i nacionalnih ekonomija. Ustav od 1974. godine definitivno je razorio Jugoslaviju proglašenjem republika za suverene države, uvođenjem opšte saglasnosti za sve odluke na saveznom nivou i dozvoljavanjem da zakonski propisi republika imaju prioritet nad saveznim propisima. Taj sistem je najviše naškodio samoj levici i nedemokratičnošću, autoritarnošću, lošom kadrovskom politikom, kompromitovanjem njenih velikih oslobodilačkih ideja (na primer, ideja samoupravljanja) licemerjem i velikim raskorakom između proklamovanih ideja i prakse.

Međutim, i sistem i politika koja je sva vreme vođena, posebno su oštetili Srbiju i srpski narod. Srpski narod razdeljen na pet republika, a sama Republika Srbija podeljena na tri odvojena dela od kojih je najmanja prava imala "uža" Srbija. Delovi srpskog naroda u drugim republikama, pa čak i pokrajinama sopstvene Republike, bili su obespravljeni i nezaštićeni. Određenim merama privredne politike (kao što su premeštanje preduzeća u druge republike, politikom cena, svaljivanjem nesrazmerno velikog tereta pomoći nerazvijenim područjima) Srbija je dovedena u podređen položaj, a njen razvoj je usporen u odnosu na razvijene republike, posebno Sloveniju.

Socijalistička partija Srbije nastoji da objektivno, diferencirano, kritički pristupa istraživanju i oceni celog posleratnog razdoblja. Istoriska nauka će dati definitivnu analizu i ocenu tog perioda i njegovih vodećih ličnosti. Međutim, već na osnovu onog što je do sada utvrdila nauka, kao i na osnovu društvene prakse, Socijalistička partija Srbije ima određeno stanovište o ovom razdoblju naše nedavne istorije. Ona prihvata pozitivne tekovine tog vremena, naročito u oblasti privrede, obrazovanje, kulture, zdravstva i socijalne sigurnosti. Ona se, međutim, odlučno distancira od dogmatske ideologije, autoritarnog sistema, kao i birokratskog stila upravljanja i vođenja kadrovske politike, i korumpiranog, hedonističkog stila života upravljačkih slojeva društva.

1.3. Socijalistička ideja i praksa u svetu

 

Socijalistička ideja je potekla na Zapadu, već za vreme Francuske revolucije, u kojoj je siromašni narod svoje aspiracije izrazio dodajući principu slobode načela jednakosti i bratstva.

Treći stalež koji je rušio feudalnu civilizaciju, polarizovao se. Imućniji, preduzetniji deo, gradio je kapitalizam i ustanove građanskog društva. Siromašniji, radni deo, borio se protiv nepravdi tog društva i stvarao viziju budućeg slobodnog i bogatog, besklasnog društva. Već pre Marksa i Engelsa postojao je socijalistički pokret, naročito u Engleskoj i Francuskoj, i on je od početka imao demokratski karakter. Marks je dao humanističko i naučno utemeljenje ideji socijalizma i opšte ljudske emancipacije u kojoj posebno mesto dobija problem oslobođenja radnika.

U toku celog devetnaestog veka u zapadnoj Evropi su rasle i razvijale se partije radničke klase koje su se zvale "socijaldemokratske", i koje su put za promenu društva videle, pre svega, u parlamentalnoj borbi i pridobijanju podrške većine stanovništva na demokratskim izborima.

Do polarizacije u socijaldemokratiji dolazi onda kad se deo proleterijata, zahvaljujući opštem materijalnom progresu, socijalno uzdiže na nivo sitnosopstveničke srednje klase, dok drugi deo tone u nepodnošljivu materijalnu bedu. U prvoj polovini dvadesetog veka socijaldemokratske partije su partije radikalnijeg dela srednje klase, koja prihvata privatnu svojinu i političke institucije građanskog društva, ali se bori protiv monopolskog kapitalizma i totalitarizma, za ograničenu regulaciju tržišne privrede i za "državu blagostanja". Revolucionarniji deo proleterijata okuplja se oko komunista, koji stvaraju monolitne ilegalne partije jakobinskog tipa, zalažući se za nasilnu revoluciju, jednopartiski sistem, državnu svojinu i plansku privredu.

Komunističke partije su došle na vlast u Rusiji i Istočnoj Evropi u nerazvijenim društvima, bez gotovo ikakve demokratske tradicije (s izuzetkom Čehoslovačke 1918-1939. god.) i Srbije (1903-1921 godine) u istoriskim okolnostima nezrelim za socijalistički preobražaj. Demokratska ideja "sovjeta" odnosno samouprave, bila je proklamovana ali nije nikada oživotvorena. Komunisti su sproveli ubrzanu industrijalizaciju i urbanizaciju i znatno podigli životni standard stanovništva. Međutim, oni su i negirali elementarne demokratske forme, vladali su na vrlo autoritaran način, gušili su silom svaki otpor, služili se i "gulagom " kao sredstvom borbe protiv neprijatelja, ali i kao izvorom prinudne radne snage. Međutim, kad je privredni razvoj dostigao viši stepen složenosti, preterano centralizovani i birokratski sistem nije više mogao uspešno funkcionisati niti je više mogao represivnim merama kontrolisati ukupni politički život zemlje. Stoga je sistem, koji su njegovi čelnici nazvali "realno-postojeći socijalizam" doživeo potpuni slom.

Međutim, samim tim nije propala ideja socijalizma. Ona se razvijala i u praksi, na evolutivni način, primenjivana je tamo gde je i potekla - u Zapadnoj Evropi. Razvijena društva su, posle serije ekonomskih kriza u devetnaestom veku, a naročito posle katastofalne krize tridesetih godina dvadesetog veka, morala odustati od prvobitnih primitivnih oblika liberalnog kapitalizma i izgraditi raznovrsne mešovite sisteme. Oni su uspešno funkcionisali zahvaljući u velikoj meri socijalističkim elementima koji su u njih ugrađeni u periodu 1930 -1970. godina (javni sektor privrede zasnovan na državnoj svojini, zadrugarstvo, regulacija tržišne privrede, lokalna samouprava, samodlučivanje u preduzećima predstavnika zaposlenih i predstavnika vlasnika, javne ustanove u obrazovanju, kulturi i zdravstvu, "država blagostanja").

Prema tome, demokratski socijalizam nije samo idealni projekt budućeg humanog društva, već su mnogi njegovi elementi sada stvarnost najrazvijenijih savremenih mešovitih društava. Vladajuću ili vrlo uticajanu ulogu u ovim društvima imaju socijalističke i socijaldemokratske partije. Među njima danas nema bitnih programskih razlika. Za razliku od socijaldemokratije prve polovine ovog veka, one se jasno distanciraju od liberalnog kapitalizma, insistirajući na stvaranju novog tipa društva, na jakom javnom sektoru, državnoj regulaciji privrede, oblicima neposredne demokratije, socijalnoj sigurnosti.

Socijalistička partija Srbije svoj nastanak i osnovna programska opredeljenja vezuje za dosadašnji razvoj socijalističkih ideja u svetu i kod nas, kao i za opšteprihvaćene pozitivne rezultate demokratske političke prakse socijalističkih snaga, naročito u Zapadnoj Evropi i u našem posleratnom razvoju. Ona deo svoje političke i moralne snage crpi i iz rezultata opštenarodnog demokratskog i patriotskog pokreta u Srbiji krajem osamdesetih godina, koji je pre promena u Istočnoj Evropi pružio podršku politici demokratizacije, nacionalne emancipacije i socijalističkih reformi. Upravo ta politika je označila potrebu za osnivanjem Socijalističke partije Srbije.

Postavljeno Tuesday, September 05 @ 15:27:50 CEST od Ljuba
 
< Prethodno   Sledeće >
PRETRAGA
by pRe
© 2020 sps-ks.org
Joomla! is Free Software released under the GNU/GPL License.